Lúng túng đầu tư công

Từ phản chiếu của nhiều địa phương, tổ chức, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng thừa nhận, có 3 lực lượng vấn đề trong luật này là “có vấn đề”, bao gồm: đối tượng công trình; lớp lang, giấy tờ và những quy định chưa hợp lực giữa các luật liên đới đến đầu tư công.

Trong đó, liên đới đến lớp lang, giấy tờ thông qua quy định chủ trương đầu tư, đã xuất hiện 1 tranh chấp rất điển hình kiểu “con gà hay quả trứng”: vốn có trước hay công trình có trước? Luật Đầu tư công quy định công trình phải có quy định chủ trương đầu tư mới được xếp đặt vốn, khi mà việc giám định nguồn vốn và năng lực cân đối vốn lại là điều kiện đề xuất để ra quy định chủ trương đầu tư.

Đối với trường hợp chủ đầu tư buộc phải tăng hoặc giảm quy mô công trình; tăng, giảm tổng mức đầu tư của chương trình, công trình, dù lớp lang, giấy tờ đã được quy định tại Điều 46, Luật Đầu tư công và Nghị định 136/2015/NĐ-CP, nhưng lại chưa quy định cụ thể đối với việc tăng tổng mức đầu tư từ phân loại công trình lực lượng C lên lực lượng B, lực lượng B lên lực lượng A và trái lại… Điều này có thể dẫn tới hiện trạng lách luật, lánh né các giấy tờ của công trình lực lượng trên, tác động đến việc giám định, giám sát; thậm chí có thể gây phung phá, thất thoát nguồn vốn.

Vướng mắc càng ngày 1 khó túa gỡ hơn, khi mà diễn biến giải ngân vốn đầu tư công, vốn ODA chỗ nhanh, chỗ quá chậm như hiện tại, dẫn đến chỗ cần vốn không có, chỗ có vốn lại chẳng thể tiêu được tiền! Trong khi đó, để có thể điều chỉnh vốn từ công trình chậm tiến độ sang công trình giải ngân tốt, đặc trưng là công trình ODA – theo quy định của luật – phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ; không chỉ làm cho mất thời kì mà còn làm cho giảm tính chủ động của các bộ, lĩnh vực và địa phương…

Bên cạnh đó, 1 bất hợp lý khác là quy định hiện hành không khuyến khích được nhà đầu tư tư nhân bỏ vốn tham dự đầu tư các công trình đối tác công – tư (PPP). Nhiều công trình loại này có tổng mức đầu tư thuộc phân loại công trình lực lượng A theo Luật Đầu tư công, nhưng phần vốn tham dự của Nhà nước, chiếm tỷ lệ rất rẻ. Việc quy định thẩm quyền thông qua chủ trương đầu tư các công trình này là Thủ tướng Chính phủ; đồng thời công trình phải thực hành quy trình thông qua chủ trương đầu tư như 1 công trình dùng 100% vốn ngân sách Nhà nước khiến cho cho các nhà đầu tư tư nhân nản chí.

Chính cho nên, buộc phải báo cáo Quốc hội bổ sung Luật Đầu tư công vào Chương trình vun đắp luật, pháp lệnh năm 2018 hoặc năm 2019 là có cơ sở vật chất. Trong khi chưa thể sửa đổi luật, trước mắt cần hoàn thiện lại quy trình thông qua chủ trương đầu tư, giải đáp dứt khoát nghi vấn “vốn có trước hay công trình có trước”. Đồng thời, cũng cần sửa đổi, bổ sung quy định về điều chuyển vốn để tạo chủ động cho các bộ, lĩnh vực và địa phương trong điều kiện chỉ tiêu vốn được giao. Các Nghị định số 136/2015/NĐ-CP, Nghị định số 77/2015/NĐ-CP, Nghị định số 161/2016/NĐ-CP cũng cần được điều chỉnh theo hướng hợp lực về lớp lang, giấy tờ, quy định chủ trương công trình lực lượng A đầu tư theo hình thức PPP.

Về lâu dài, quy trình vun đắp luật pháp cần được coi xét, hoàn thiện để cam đoan cho có mặt trên thị trường các mặt hàng uy tín, bao quát được các trường hợp có thể nảy sinh trong thực tiễn với tầm nhìn dài hạn.